Vezirköprü Şahinkaya Kanyonu

Samsun'un ilçeleri

Samsun 2008 yılında büyükşehir oldu. 17 ilçesi vardır ve bunlardan dördü merkez ilçesi, on üçü dış ilçedir. Merkez ilçeler: Tekkeköy, Canik, İlkadım ve Atakum. Merkez ilçelerin anıtları il bölümünde anlatıldığından yalnız dış ilçeler ele alınacaktır.

Alaçam

Kente Alaçam adını 14. yüzyılda İlhanlılar verdi. Sınırları: Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Bafra, güneyinde Vezirköprü, batısında Sinop ile çevrilidir. 1944 yılında ilçe olmuştur.

Tarihi Anıtlar

Gezi yerleri ve festivaller

Asarcık

Sınırları: Kuzeyinde Samsun, doğusunda Çarşamba ve Ayvacık, güneyinde Amasya, batısında Lâdik ve Kavak ile çevrilidir.

Tarihi Anıtları

Gezi yerleri ve festivaller

Ayvacık

Sınırları: Kuzeyinde Çarşamba, doğusunda Salıpazarı ve Ordu, güneyinde Tokat ve Amasya ile çevrilidir.

Tarihi Anıt: Akalan'da kilise harabeleri.

Gezi yerleri

Geleneksel el sanatları

Bafra

Bafra kelimesi "bafira"dan gelir, ev demektir. Sınırları: Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda 19 Mayıs ve Samsun, güneyinde Kavak, Havza ve Vezirköprü, batısında Alaçam ile çevrilidir.

Tarihi Anıtları

İkiztepe Ören Yeri
İkiztepe'de 1969 yılında Alman Arkeolog Mallaart, 1974 yılında Bahadır Alkım, 1981 yılında Önder Bilgi kazı yapmıştır. Günümüzde kazılar devam etmektedir. Ören yerinde Kalkolitik ve Tunç çağlarına; Hitit, Helenistik ve Roma dönemlerine ait bulgular elde edilmiştir. İkiztepe nekropolisinde (mezarlığında) Türkiye'nin en büyük mezar odaları bulundu. Bulunan eserler Samsun Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. Bafra Arkeoloji Müzesi de yapılmak üzeredir.
Asarkale
Helenistik dönemden beri çeşitli devletler tarafından kullanılmıştır. Kaledeki gizli alt geçitler düşmanı arkadan vurmak için kullanılırdı.
Helenistik dönem Paflagonya Kaya Mezarları
Kaya mezarları baraj gölü etrafında yer alır.
Tayyar Paşa Camisi
19. yy.
Bedestan (Kapalı Çarşı)
17. yy.
Emir Mirza Bey Türbesi
Emir Mirza Bey İsfendiyar Oğullarındandır. Türbesi 14. yüzyılda yapılmış, 1995 yılında tamir edilmiştir.
Hızır Bey Türbesi
İsfendiyar Oğlu Hızır Bey'in türbesi 15. yüzyılda yapılmıştır. Türbeyi hastalar şifa bulmak için ziyaret ederler.
Ali Çetinkaya Köprüsü
Kızılırmak üzerinde ahşap bir köprü vardı. Onun yerine 1937 yılında taş köprü yaptırıldı. Köprüye dönemin ulaştırma bakanı Ali Çetinkaya'nın adı verildi. 250 m. uzunluğunda ve 7 kemerlidir. Yeni gelinler "köprüden geçti gelin" türküsü ile köprüyü yürüyerek geçereler.

Gezi yerleri

Bafra Müzesi
2011 yılında Arkeoloji ve Etnografya Müzesi olarak tarihi Efraim Ağa Konağı'nda açıldı. Müze için yeni bina yapılmaktadır.
Balık gölleri
Göller bölgesinde 33 göl bulunur. En büyük göl "Çernek" gölüdür. Dutdibi, Liman, Hayırlı, Uzungöl, Tombulgöl ve İncegöl de önemli göllerdir. Göllerde yayın, levrek, sudak ve sazan balıkları avlanır. Göllerde avlanan kerevitler ve bölgede devşirilen salyangozlar Batı ülkelerine ihraç edilir.
Ayrıca Subasar çayırlar ve ormanlar da Kızılırmak deltasının jeolojik yapısıdır.
Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti
Deltada 340 türden 100.000 kuş yaşadığı tahmin ediliyor. Kuşlar, kuş gözlem kulelerinden izlenebilir. Ayrıca bölgeyi gezip dolaşmadan görüntü izleme merkezinden kamera aracılığı ile elde edilen görüntüler izlenebilir.
Altınkaya Baraj Gölü
Altınkaya Baraj Gölü'nde bot gezileri ve balık avı yapılır.
Derbent Barajı
Bafra'ya 35 km. uzaklıktadır. Etrafında piknik alanları ve balık restoranları bulunur. Baraj gölünün altında kalan köyün camisinin minaresi ilginç bir görüntü sergiler. Teknelerle zevk gezisi ve sörf yapılır. Yamaç paraşütü için bölge elverişlidir.
Akalan Şelalesi
 
Kolay Atlı Tur Merkezi
 
Karaboğaz Göleti
Kızılırmak Deltası'nın batı sahillerine yakın mesafede piknik alanı.
Cumhuriyet Meydanı'ndaki park ve havuz...
 
Sürmeli Köyü
Pansiyonculuk, hediyelik eşya pazarlaması ve ekolojik turizm gelişmektedir.

Önemli Kuruluşlar

Okullar

Bafra Şenlikleri

Çarşamba

Tarihi Anıtları

Tepecik Ören yeri
 
Kilisetepe Ören yeri
 
Ordu Köyü (Ayvacık yolunda)
14. yüzyıl Tacettin Oğulları yerleşkesi. Tacettin Oğlu Hüsamettin Hasan Bey'in iki kardeşi ile beraber buraya geldiği, burada Bizanslılarla savaştığı, şehit düştüğü rivayet edilir. Adına türbe yapılmıştır, kılıcının bu türbede olduğuna inanılır.
Bedestan (Kapalı Çarşı)
19. yüzyılda yapılmıştır.
Rıdvan Bey Camisi
18. yüzyılda yapılmış, çeşitli tarihlerde tamir edilmiştir. Yeşilırmak'ın doğu yakasındadır.
Abdullah Paşa Camisi
19. yüzyılda yapılmıştır, Yeşilırmak'ın batı yakasındadır.
Değirmenbaşı Camisi
1908 yılında yapılmıştır, bulunduğu semte adını vermiştir.
Kanarya Camisi
Cumhuriyet dönemi camilerindendir.
Şeyh Habil Camisi
17. yüzyılda yapılmıştır, Helvacalı'dadır.
Göyceli Ahşap Camisi
Orta Karadeniz Bölgesi'nin en eski camisidir. 13. yüzyılda yapılmıştır. Mezarlığın içindedir. Ağaçtan yapılan camide hiç metal çivi kullanılmamıştır. Halen ibadete açıktır.
Aşağı Donurlu, Karagöz,
Turgutlu ve Zeyfelli ahşap camileri...
 
Çarşamba Köprüsü
Cumhuriyetin ilk yıllarında ahşap bir köprünün yerine yapılmıştır. Bugün araç trafiğine kapalı olan köprüden yalnız yayalar geçmektedir. Çarşamba'da, Yeşilırmak üzerinde 4 köprü bulunmaktadır.

Gezi Yerleri

Önemli Kurumlar, Tesisler

Okullar

Önemli gün: 20 Mayıs Kültür ve Sanat Şenlikleri

Havza

Havza kent adının kökeninin Hitit dönemi valisi "Khavuzhan"dan geldiği rivayet edilir. Tarih kaynaklarında Havza'nın adı "Ancere" olarak da geçer Havza, 1925 yılında Amasya vilayetinden ayrılarak Samsun'a bağlanmıştır.

Havza'nın sınırları: Kuzeyinde Bafra, doğusunda Kavak ve Lâdik, güneyinde Amasya ve Çorum, batısında Vezirköprü ile çevrilidir.

Tarihi anıtları

1. Lerdüge ören yeri:

Çamyatağı Köyü yakınlarındadır. Uğur Bahadır Alkım 1972 yalında kazı yapmıştır. Bulgular Samsun Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmiştir. Daha sonra ören yerinde kazılar devam etmiştir. 16 x 35 cm. boyutlarındaki röliyefler tespit edilmiştir: Sarmaşık, geyik yavruları, tavus kuşu, boynuzlu keçi ve kentavroslar (insan başlı atlar)... Ankara Hitit (arkeoloji) Müzesi'ne gönderilen bulgular: Altın yüzük, altın takı, Kremasyon kül kabı (yakılan ölünün külü), tunç kandil, bronz zincir, menteşe, kurşun levha, kırmızı testi ve gözyaşı şişeleri...

2. Şerifali Köyü Helenistik Dönem Kral Kaya Mezarları

3. Havza Kaplıcaları

Kaplıcalar, yer küresinin magma tabakasına yakın bölümünden çıkan sıcak sulardır. Rivayete göre, 200 yıl kadar önce meydana gelen deprem sonucu yer altı suları taşmış, sıcak sular bütün kenti basmış, büyük bir felaket olmuş.

Kaplıcanın suları 55 derecedir. Havza kaplıcaları Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kullanılmış, günümüzde de kullanılmaktadır.

Başlıca Kaplıcalar:

  1. Aslanağzı Kaplıcası: 15. yüzyılda yapılmıştır, kapasitesi 100 kişidir
  2. Kızgözü Kaplıcası: Aslan Ağzı Kaplıcası ile aynı dönemde yapılmıştır, aynı kapasitededir. Efsaneye göre, üç genç kız kaplıcada yıkanırlarken zorbalar baskın yapmış, genç kızları taciz etmişler. Kızlar Allah'a yalvarmış, "Allah'ım bizi kurtar, bizi ya kuş yap, ya da taş" diye dua etmişler. Allah da dualarını kabul etmiş, kızların ikisi kuş olup uçmuş, biri de taş kesilmiş. Taş halindeki kızın gözlerinden hala yaş geldiğine inanılır. Kaplıcanın yanında 22 özel banyo kabinesi vardır.
  3. Şifa Kaplıcası: 15. yüzyılda Aslan Ağzı kaplıcasına ek olarak yapılmıştır.
  4. Vakıf Hamamı: 13. yüzyılda Selçuklular döneminde yapılmıştır.
  5. Maarif Hamamı: 19. yüzyılda yaptırılmıştır.
  6. Lokman Hekim Kaplıcaları: 1986 yılında yapılmıştır. Bu kaplıcalar modern Türk hamamı niteliğindedirler.
  7. Aşevi: 15. yüzyılda imarethane olarak yapıldı, onarılarak 1940 - 1982 yıllarında kütüphane olarak kullanıldı.

4. Yörgüç Mustafa Bey Külliyesi

Kaplıcalar Camisi de denir. Killiye Cami, türbe ve imaretten oluşur (fakire yemek verilen aşevi).

5. Bin bereket Şah Camisi ve Türbesi

Dereköy'dedir. 13. yüzyıl Selçuklu dönemi camisidir.

6. Sivrikese Camisi

Sivrikese Köyü'ndedir, 19. yüzyılda yapılmıştır.

7. Taş Mektep

1911 yılında okul olarak yapılmıştır.

8. Atatürk Müzesi

Üç katlı bina, Atatürk'ün 25 Mayıs - 13 Haziran 1919 tarihlerinde kaldığı Mesudiye oteli idi. Bina, bir dönem itfaiye idaresi tarafından kullanılmış, 1984 yılında Atatürk Müzesi olarak ziyarete açılmıştır.

Müzenin alt katı el sanatları sergi salonu olarak kullanılmaktadır. Orta katta Atatürk'ün özel eşyaları, bazı belgeler ve anı fotoğrafları sergilenir. Üst katta, Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ve T.B.M.M.'nin açılışı için dört ayrı oda tahsis edilmiştir.

Şenlik Günleri

25 Mayıs Atatürk'ü Anma Şenlikleri: Atatürk'ün 25 Mayıs 1919 tarihinde Havza'ya gelişi coşku ile kutlanır. Yakın zamana kadar 25 Mayıs günü her yıl Samsunlular ücretsiz trenle Havza'ya gelir, kutlama etkinliklerine katılırlardı. Gelirken yiyeceklerini beraber getirip piknik yemeği yerlerdi. Ne yazık ki son yıllarda bu gelenek terkedildi.

Havza'nın Okulları

Havza Meslek Yüksekokulu (1993)

Kavak

İlçe adını kavak ağacından almıştır. Sınırları: Kuzeyinde Bafra ve Samsun, doğusunda Asarcık , güneyinde Lâdik, batısında Havza ile çevrilidir.

Tarihi Anıtlar

Kavak'ın Şelaleleri

Şenlikleri

Okullar

Kavak Meslek Yüksekokulu

Lâdik

Lâdik adı, Pontus Rum Kralı V. Mitridates'in eşi "Laodika"dan gelir. Sınırları: Kuzeyinde Kavak ve Asarcık, doğusunda ve güneyinde Amasya, batısında Havza ile çevrilidir. Lâdik, 1925 yılında Amasya'dan alınarak Samsun'a bağlanmıştır.

Tarihi Anıtlar

Dökme Tepe Tümülüsü
Alanyurt Köyü yakınlarındadır.
Tombul Tepe Tümülüsü
Hamit Köyü'ndedir.
Seyit Ahmet Kebir Türbesi
13. yüzyıl Selçuklu dönemi yapısıdır. Etrafında birçok tekke vardır.
Bülbül Hatun Camisi
15. yüzyılda II. Beyazıt'ın eşi Bülbül Hatun yaptırmıştır.
Avcı Sultan Mehmet Camisi
17. Yüzyılda IV. Mehmet ilk camiyi yaptırmıştır. Daha sonra yerine yenisi inşa edilmiştir.
Sunullah Paşa Türbesi
16. yüzyılda yapılmıştır.
Saat Kulesi
İlk saat kulesi 1889 yılında yaptırılmıştır. İlk kule 1943 depreminde yıkılınca yerine yeni kule yapıldı. Kulenin saati 1977 yılında Samsun kulesinden gönderilen saattir.

Gezi yerleri

Ambarköy Açık Hava Müzesi

Açık hava müzesi

ipik bir 18. yüzyıl Osmanlı köyü görünümündedir. Köydeki ambarlar ve evler ahşap olarak aslına uygun olarak yapılmıştır. Köyün camisi de ahşaptır. Müze çok amaçlıdır, yeni tesisler ilave edilmektedir.

Lâdik Gölü

Lâdik Gölü Tersakan Çayı'nın kaynağıdır. Gölün etrafı piknik alanıdır, gölde alabalık ve turna balığı avlanır, sazlarından hasır dokunur. Lâdik'e 10 km. uzaklıktadır. Lâdik Gölü Kuş Cenneti'nde pek çok kuş türü gözlemlenir.

Akdağ

2062 m. yüksekliğindeki Akdağ'da birçok etkinlik yapılır:

Hamamayağı Kaplıcaları:

10 km. uzaklıktadır. Konaklama imkanı vardır.

Büyükkızoğlu Şelalesi ve Şelale gölü

Büyükkızoğlu Şelalesi ve Şelale gölünde balık avı

Şenlikler

Küpecik Yaylası Şenlikleri: Yazın yapılır. Uzaklığı 23 km'dir.

Ondokuz Mayıs

Ballıca nahiyesi ilçe olunca adı değiştirildi, Atatürk'ün Samsun'a çıkış tarihi ilçe adı olarak verildi. Sınırları: Doğusunda ve kuzeyinde Karadeniz, batısında Bafra, güney ve güney doğusunda Samsun ile çevrilidir.

Tarihi Anıtlar

Gezi Yerleri

Tesisler, Kurumlar

Okullar

19 Mayıs Sivil Havacılık Yüksekokulu: O.M.Ü.'ye bağlı Meslek Yüksekokulu

Şenlikler

7 Mayıs Hüseyin Dede Şenlikleri

Salıpazarı

İlçenin adı, burada salı günleri pazar kurulmasından kaynaklanır. İlçe merkezi, Alanyakın, Düzköy ve Bereket köylerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Sınırları: Kuzeyinde Çarşamba , Doğusunda Ordu, güneyinde Tokat, batısında Ayvacık ile çevrilidir.

Tarihi Anıtları

Garpu Kalesi
"Amazon Kalesi" de denir. Kalenin ilk yapılış tarihi bilinmiyor. Kale etrafında Helenistik dönem kaya mezarları vardır.
Tarihi değirmen
16. yüzyılda yapıldığı rivayet edilir. Halen çalışır vaziyettedir.
Yeşilköy Ahşap Camisi ve Yeşil Türbe
17. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor.
Hasan Tekke
Yüksek bir tepededir. Kurtuluş Savaşında şehit düşen bir askere ait olduğu rivayet edilir. İkinci bir rivayet şöyle: 1974 Kıbrıs Savaşında tekkeden kırmızı bir ışık çıkıp Kıbrıs'a gitti.
Eğri Kale
Kırgıl Köyü'ndedir. Kalenin ne zaman yapıldığı bilinmiyor. Gemilerin bağlanması için Nuh Peygamber zamanında Tanrı tarafından yapıldığına inanılır.
Karacaören Köyü ahşap evleri
 

Gezi Yerleri

Terme

Terme'nin adı, Terme Irmağı'nın tarihi adı olan "Thermedon"dan gelir. Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Ordu, güneyinde Salıpazarı, batısında Çarşamba ile sınırlıdır.

Tarihi Anıtları

Themiskyra Antik Kenti
Gölyazı Köyü'ndedir. Mitolojik öykülere göre, kadın savaşçıları Amazonlar burada Çadırkent kurmuşlardır.
Sarayköy Su Kemerleri ve Haman Harabeleri
 
Pazar Camisi
19. yy.
Y. Söğütlü Ahşap Camisi
13. yy.
Söğütlü Ahşap Camisi
Yapılış tarihi bilinmiyor, 19. yüzyılda tamir edildi. Cami iki katlıdır.
Cüneyt Bey Türbesi
14. yy. Kubadoğlu Cüneyt Bey'e aittir, Dibekli Köyündedir. Rivayete göre; Cüneyt Bey savaşırken kolu bedeninden ayrılır, ölünce kolunu mezarına koyarlar. Kolu mezarda kalmaz, kendiliğinden eski yerine gider.
Karacali Köyü Ahşap Camisi
14. yy.

Gezi Yerleri

Festivaller

Tesisler ve Okullar

Vezirköprü

Vezirköprü'nün adı, Osmanlı Baş Veziri Köprülü Mehmet Paşa'nın adından kaynaklanır. Tarihte Vezirköprü'ye Romalılar "Neoklodiyopolis", Bizanslılar "Teokliyopolis", Selçuklular "Gedekara" adını vermişlerdir. Sınırları: Kuzey batısında Sinop, kuzeyinde Alaçam ve Bafra, doğusunda Havza, güneyinde Çorum ile çevrilidir.

Tarihi Anıtları

Nerik ören yeri
Oymaağaç Köyü yakınlarındadır. Çeşitli tarihlerde yapılan kazılarda bulunan esereler Ankara ve Samsun Arkeoloji müzelerinde sergilenmiştir. En son kazı 2013 yılında Akın Timur ve Alman arkeolog Rainer Czichan tarafından yapıldı. Kazı sonunda kentin Hititlerin din merkezi olduğuna karar verdiler. Alman arkeolog şöyle diyor: "Mekke Müslümanlar için ne ise, Nerik de Hititler için aynıdır".
Adatepe ören yeri
Kale Kent
Esenköy Paflagonya Kaya Mezarları
(Helenistik dönem)
Gölköy Selçuklu dönemi mezarlığı
 
Kurt Köprü
13. yüzyılda Selçuklu dönemi köprüsüdür. 40 m. uzunluğundaki köprü İstavroz Çayı üzerindedir.
Bedestan
17. yüzyıl Osmanlı dönemi yapısı. Arasta denilen çarşıda semaverciler ve bakırcıların bulunduğu 110 dükkan vardır. Kapalı çarşıda çeşitli tarım araçları da pazarlanır.
Taşhan
Geç Osmanlı dönemi yapısı
Saat Kulesi
1906 yıllında yapıldı, depremden sonra 1959 yılında tamir edildi.
Atatürk Anıtı
Pirinç heykel 1981 yılında Rahmi Ertemiz tarafından yapılmıştır.

Tarihi camiler ve medreseler

Namazgah Camisi
Abdulgani Camisi de denir. İlk cami 17. yüzyılda Köprülü Mehmet Paşa tarafından yaptırıldı. Zamanla cami depremlerde hasar gördü ve yıkıldı. Bugünkü cami 1915 yılında yeniden yapılmıştır.
Kale Camisi
17. yy.
Kurşunlu Cami
15. yüzyılda yapıldı, çeşitli dönemlerde tamir edildi.
Fazıl Ahmet Paşa Medresesi
Osmanlı Sadrazamı Fazıl Ahmet Paşa tarafından yapılan medresenin yapılış tarihi 17. yüzyıldır. Medrese, 2002 yılında tamir edildi, halen kütüphane olarak kullanılmaktadır.
Rahmaniye Medresesi
19. yy.

Gezi Yerleri

Okullar

Vezirköprü Meslek Yüksekokulu

Yakakent

Yakakent'e Bizanslılar "Kominos", Osmanlılar "Gümenez" adını vermişlerdi. 1963 yılında belde teşkilatı kurulunca "Yakakent" adı verildi. 1991 yılında ilçe oldu.

Sınırları: Kuzeyinde Karadeniz, doğusunda Alaçam, güneyinde ve batısında Sinop ile çevrilidir.

Tarihi anıt: Pilavtepe Tümülüsü

Gezi ve Konaklama Yerleri

Tesisler

Şenlikler

Yakakent-Kushimato Türk-Japon şenlikleri: Kushimato 1881 yılında Ertuğrul Gemisinin battığı adanın adıdır. 1963 yılında Türk-Japon Dostluk Derneği kuruldu, derneğe "Kushimato" adı verildi. Her yıl Temmuz ayında Kushimato Türk-Japon Şenlikleri yapılır. Şenliğe hem Türkler, hem de Japonlar katılır.